Een eeuwenoud en spotgoedkoop medicijn lijkt een belangrijke rol te kunnen spelen bij de behandeling van hartfalen. Uit drie recente wetenschappelijke studies blijkt dat digoxine, een middel dat al sinds de achttiende eeuw bekend is, het risico op ziekenhuisopnames bij patiënten met hartfalen aanzienlijk vermindert. De resultaten werden gepresenteerd tijdens een internationaal cardiologiecongres en gepubliceerd in toonaangevende medische vakbladen, waaronder Nature Medicine en JAMA.
Minder ziekenhuisopnames door digoxine
Digoxine is een geneesmiddel dat wordt gewonnen uit de bladeren van de vingerhoedskruidplant (Digitalis purpurea). Het middel wordt al eeuwen gebruikt bij hart- en vaatziekten, maar raakte de afgelopen decennia grotendeels op de achtergrond. Artsen waren lange tijd voorzichtig vanwege het risico op hartritmestoornissen en mogelijke toxiciteit bij hoge doseringen.
Nieuw onderzoek uit Nederland laat echter zien dat een lage dosis digoxine veilig kan worden toegepast bij patiënten met chronisch hartfalen. Onder leiding van hoogleraar cardiologie Dirk Jan van Veldhuisen van het Universitair Medisch Centrum Groningen (UMCG) werd een grootschalige studie uitgevoerd in samenwerking met 43 Nederlandse ziekenhuizen.
Aan het onderzoek namen ongeveer duizend patiënten deel. De helft van de deelnemers kreeg dagelijks een lage dosis digoxine naast de reguliere hartfalenmedicatie, terwijl de andere helft een placebo ontving. Het onderzoek werd gefinancieerd door de overheid en de Hartstichting omdat farmaceutische bedrijven weinig commerciële interesse hadden in het goedkope medicijn.
De onderzoekers constateerden dat patiënten die digoxine gebruikten minder vaak te maken kregen met een plotselinge verergering van hun hartfalen. Hoewel de Nederlandse studie op zichzelf net onvoldoende statistische bewijskracht had, mede door uitval van deelnemers tijdens de coronapandemie, bevestigden aanvullende internationale onderzoeken hetzelfde effect.
Meta-analyse bevestigt effect
Een nieuwe meta-analyse, gepubliceerd in het wetenschappelijke tijdschrift JAMA, combineerde de gegevens uit meerdere onderzoeken, waaronder de Nederlandse studie. Daaruit bleek dat patiënten die digoxine gebruikten ongeveer 25 procent minder risico hadden om wegens hartfalen in het ziekenhuis opgenomen te worden.
Belangrijk is dat er geen verhoogd risico op overlijden werd gevonden, iets waarvoor artsen jarenlang vreesden. Volgens hoogleraar cardiologie Rudolf de Boer van het Erasmus MC, die niet betrokken was bij het onderzoek, leveren de gecombineerde studies overtuigend bewijs dat het middel veilig en effectief is.
Stabiliserend effect op hartfalen
Naast de hoofdonderzoeken voerden Nederlandse onderzoekers nog een aanvullende studie uit. Daarbij werden patiënten gevolgd nadat zij waren gestopt met de studiemedicatie. Opvallend genoeg bleek dat ernstige complicaties, zoals ziekenhuisopnames of overlijden, in de eerste weken na het stoppen zeven keer vaker voorkwamen bij patiënten die eerder digoxine hadden gebruikt.
Volgens de onderzoekers wijst dit erop dat digoxine mogelijk een stabiliserend effect heeft op de conditie van hartfalenpatiënten.
Goedkoop alternatief in dure zorg
Digoxine kost minder dan tien cent per dag en behoort daarmee tot de goedkoopste geneesmiddelen binnen de cardiologie. Deskundigen wijzen erop dat het middel niet alleen voordelen kan bieden voor patiënten, maar mogelijk ook de druk op de zorg en de zorgkosten kan verminderen.
In Nederland leven naar schatting ongeveer 500.000 mensen met hartfalen. Cardiologen verwachten dat de nieuwe onderzoeksresultaten op korte termijn kunnen leiden tot een aanpassing van de behandelrichtlijnen.
Wetenschappelijke publicatie
De resultaten van de internationale meta-analyse zijn gepubliceerd in:
- JAMA (Journal of the American Medical Association):
“Efficacy and Safety of Digitalis Glycosides in Heart FailureA Meta-Analysis”
